Gambling en Thaïlande : โพลีมิกร้อน และวิวัฒนาการของกฎหมายการพนันไทย

ประเด็นGambling en Thaïlandeหรือการพนันในประเทศไทย เป็นหนึ่งในหัวข้อที่ถูกถกเถียงมากที่สุดตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา ระหว่างมุมมองด้านศีลธรรม สังคม และโอกาสทางเศรษฐกิจ ประเทศไทยกำลังอยู่ในจุดเปลี่ยนสำคัญ ว่าจะเดินหน้าปรับเปลี่ยนกฎหมาย หรือคงสถานะเดิมเอาไว้ต่อไป แต่สิ่งที่ชัดเจนคือ การพูดถึงการพนันทุกวันนี้ ไม่ได้อยู่ในเงามืดเหมือนเมื่อก่อนอีกแล้ว

บทความนี้จะพาคุณสำรวจทั้งภาพรวมกฎหมายปัจจุบัน ข้อถกเถียงหลัก ภาพรวมข้อเสนอปรับปรุงกฎหมาย และโอกาสเชิงบวกที่อาจเกิดขึ้น หากประเทศไทยเลือกใช้แนวทาง“ควบคุมแทนการห้ามแบบสุดโต่ง”อย่างที่หลายประเทศประสบความสำเร็จมาแล้ว

กฎหมายการพนันในไทยวันนี้: อะไร “เล่นได้” อะไร “ยังผิดกฎหมาย”

โครงสร้างกฎหมายการพนันไทยยังยึดตามพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478เป็นหลัก ซึ่งมีจุดยืนชัดเจนคือ“ห้ามก่อน ยกเว้นบางประเภทที่รัฐอนุญาต”โดยสรุปสถานะปัจจุบันได้ดังนี้

สิ่งที่อนุญาตตามกฎหมาย (ณ ปัจจุบัน)

• สลากกินแบ่งรัฐบาลหรือหวยรัฐบาล ซึ่งดำเนินการโดยสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล รายได้ส่วนหนึ่งส่งเข้ารัฐเพื่อนำไปใช้ในโครงการสาธารณะ
• การพนันแข่งม้าในสนามแข่งที่ได้รับอนุญาตเฉพาะบางแห่งเป็นกรณีพิเศษ

นอกเหนือจากนี้ กิจกรรมส่วนใหญ่ที่ถือว่าเป็นการพนัน ไม่ว่าจะเป็นคาสิโน ไพ่ ตั้งวงพนัน บ่อนหวยใต้ดิน บอลโต๊ะ หรือการตั้งโต๊ะรับพนันต่าง ๆ ล้วนอยู่ในกลุ่มที่ผิดกฎหมายตามกฎหมายไทยปัจจุบัน

การพนันออนไลน์: เทรนด์ใหม่ที่กฎหมายเดิมตามไม่ทัน

แม้กฎหมายแกนหลักจะออกมาตั้งแต่ พ.ศ. 2478 แต่พฤติกรรมผู้เล่นเปลี่ยนไปมาก โดยเฉพาะการพนันออนไลน์ไม่ว่าจะเป็นคาสิโนออนไลน์ สล็อต หรือพนันกีฬา ผ่านเว็บไซต์และแอปต่าง ๆ

• กฎหมายไทยยังไม่ได้เปิดให้พนันออนไลน์ถูกกฎหมายในรูปแบบที่เอกชนให้บริการ
• เจ้าหน้าที่รัฐใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้องอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่น กฎหมายว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ เพื่อจัดการกับเว็บไซต์และแพลตฟอร์มที่ลักลอบให้บริการ
• แต่ในทางปฏิบัติยังมีช่องโหว่ทั้งการเข้าถึงเว็บจากต่างประเทศ และการใช้ระบบชำระเงินที่ซับซ้อน ทำให้ควบคุมได้ยาก

ทำไมการพนันในไทยถึงเป็นประเด็นโต้เถียงไม่จบไม่สิ้น

หัวข้อGambling en Thaïlande : polémiqueหรือความเป็น “โพลีมิก” (ประเด็นขัดแย้ง) ของการพนันในสังคมไทย เกิดจากการปะทะกันของสองมุมมองหลัก คือมุมมองด้านสังคมศีลธรรม และมุมมองด้านเศรษฐกิจการพัฒนา

ด้านที่หลายคนกังวล

ผู้ที่คัดค้านการพนันมักยกเหตุผลดังนี้

• ความเสี่ยงต่อปัญหาครอบครัวและหนี้สินจากการเล่นเกินตัว
• ผลกระทบต่อเยาวชนหากเข้าถึงได้ง่ายโดยไม่มีการควบคุม
• มิติศีลธรรมและศาสนาโดยเฉพาะในบริบทสังคมไทยที่เน้นความพอเพียงและการทำมาหาได้โดยสุจริต
• ความกังวลเรื่องอาชญากรรมและฟอกเงินหากมีเงินหมุนเวียนขนาดใหญ่ในระบบพนัน

ทั้งหมดนี้เป็นข้อกังวลที่ต้องรับฟังอย่างจริงจัง และเป็นเหตุผลสำคัญว่าทำไมการ“ปลดล็อก”การพนันจึงไม่อาจทำได้อย่างเร่งรีบหรือไร้กรอบ

เหตุผลด้านเศรษฐกิจและการพัฒนาที่เริ่มดังขึ้นเรื่อย ๆ

อีกด้านหนึ่ง กลุ่มที่เสนอให้ศึกษาและทดลองเปิดเสรีการพนันแบบมีการควบคุม ก็มีเหตุผลเชิงบวกที่น่าพิจารณาไม่น้อย

• รายได้ภาษีจำนวนมากที่ปัจจุบันไหลออกนอกประเทศ ทั้งจากคนไทยที่เดินทางไปเล่นในต่างประเทศ และการพนันออนไลน์จากผู้ให้บริการต่างชาติ
• โอกาสด้านการท่องเที่ยวผ่านโมเดล“Entertainment Complex”หรือศูนย์บันเทิงครบวงจร ที่มีทั้งโรงแรม ศูนย์จัดประชุม ช้อปปิ้ง และคาสิโนระดับสากล
• การสร้างงานทักษะสูงทั้งด้านการบริการ ความปลอดภัย เทคโนโลยี การตลาด และการจัดการความเสี่ยง
• การย้ายการพนันจากใต้ดินขึ้นสู่ระบบที่มองเห็นได้ทำให้รัฐสามารถกำหนดมาตรการคุ้มครองผู้บริโภค และติดตามเส้นทางการเงินเพื่อลดการฟอกเงินได้จริง

กล่าวอีกแบบคือ แม้ความเสี่ยงของการพนันมีจริงแต่การปล่อยให้ทุกอย่างอยู่ใต้ดิน ก็ทำให้สังคม“แบกรับความเสี่ยงเต็ม ๆ โดยไม่ได้อะไรกลับมา”เลยเช่นกัน

วิวัฒนาการของแนวคิดและการศึกษากฎหมายการพนันในไทย

ตลอดช่วงหลายปีที่ผ่านมา โดยเฉพาะรอบทศวรรษล่าสุด ประเด็นการปรับปรุงกฎหมายการพนันถูกหยิบยกขึ้นมาศึกษาอย่างเป็นระบบมากขึ้น ทั้งระดับคณะกรรมาธิการในสภา หน่วยงานภาครัฐ นักวิชาการ และภาคเอกชนที่เกี่ยวข้อง

จาก “ห้ามเด็ดขาด” สู่ “ศึกษาอย่างเป็นทางการ”

ในอดีต การพูดถึง“คาสิโนถูกกฎหมายในไทย”แทบจะเป็นเรื่องต้องห้ามในเวทีสาธารณะ แต่เมื่อสถานการณ์เปลี่ยนไป หลายสิ่งเริ่มขยับ

• รัฐเริ่มยอมรับตรง ๆ มากขึ้นว่าการพนันผิดกฎหมายมีอยู่จริงและแพร่หลายทั้งบ่อนใต้ดินและออนไลน์
• มีการตั้งคณะทำงานและคณะกรรมาธิการของสภา เพื่อศึกษาความเป็นไปได้ในการจัดตั้งศูนย์บันเทิงครบวงจรที่มีคาสิโนเป็นส่วนหนึ่ง
• มีการนำกรณีศึกษาจากต่างประเทศ เช่น สิงคโปร์ มาเก๊า ฟิลิปปินส์ กัมพูชา มาเปรียบเทียบ ทั้งด้านรายได้ ภาษี และมาตรการลดผลกระทบ

แนวคิด “Entertainment Complex” : คาสิโนไม่ใช่ทุกอย่าง แต่เป็นส่วนหนึ่งของระบบ

หนึ่งในแนวทางที่ได้รับความสนใจคือ โมเดลศูนย์บันเทิงครบวงจรซึ่งไม่ได้มีแค่คาสิโน แต่เป็นการรวม

• โรงแรมและรีสอร์ตระดับนานาชาติ
• ศูนย์ประชุมและจัดแสดงสินค้า (MICE)
• ห้างสรรพสินค้า ร้านอาหาร และสถานบันเทิง
• พื้นที่แสดงศิลปวัฒนธรรมไทย เพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวคุณภาพ
• ส่วนคาสิโนที่อยู่ในบริเวณที่ถูกกำกับอย่างชัดเจน

แนวคิดนี้ช่วยให้การพูดถึงGambling en Thaïlandeไม่ถูกจำกัดแค่ภาพของ “บ่อน” แต่เชื่อมโยงกับยุทธศาสตร์ท่องเที่ยวและเศรษฐกิจในวงกว้างมากขึ้น

ข้อเสนอหลัก ๆ ที่มักถูกพูดถึงเมื่อต้องการ “ปรับกฎหมาย”

แม้ในปัจจุบันประเทศไทยยังไม่ได้ประกาศใช้กฎหมายใหม่ที่เปิดคาสิโนเชิงพาณิชย์เต็มรูปแบบแต่จากรายงานและการศึกษาต่าง ๆ ทำให้เห็นทิศทางของแนวคิดว่าหากมีการเปลี่ยนแปลง ก็มักจะหมุนรอบประเด็นสำคัญดังนี้

1. การกำหนดพื้นที่และจำนวนโครงการอย่างจำกัด

• ไม่เปิดเสรีทั่วประเทศ แต่ใช้ระบบโครงการนำร่องในบางจังหวัดหรือเขตเศรษฐกิจพิเศษ
• จำกัดจำนวนโครงการ เพื่อให้รัฐสามารถกำกับดูแลได้จริง
• ผูกเงื่อนไขการลงทุนกับมาตรฐานสิ่งแวดล้อม การจ้างงานคนไทย และการถ่ายทอดองค์ความรู้

2. ระบบภาษีที่ชัดเจนและโปร่งใส

• กำหนดภาษีเฉพาะกิจสำหรับธุรกิจพนันแยกจากธุรกิจอื่น เพื่อสะท้อนระดับความเสี่ยงทางสังคม
• จัดสรรรายได้ภาษีส่วนหนึ่งเข้ากองทุนเฉพาะ เช่น กองทุนป้องกันและแก้ไขปัญหาการพนัน กองทุนพัฒนาการศึกษา หรือสุขภาพ
• เปิดเผยตัวเลขรายได้ภาษีเป็นระยะ เพื่อให้สังคมตรวจสอบและเห็นประโยชน์ที่จับต้องได้

3. กลไกคุ้มครองผู้เล่นและลดอันตรายจากการพนัน

หัวใจของการปรับกฎหมายสมัยใหม่ในหลายประเทศ คือการทำให้การพนันกลายเป็น“กิจกรรมเพื่อความบันเทิงที่มีกรอบ”ไม่ใช่ช่องทางทำลายชีวิต โดยข้อเสนอที่พบบ่อย เช่น

• ระบบจำกัดอายุและการตรวจสอบตัวตนที่เข้มงวด
• เครื่องมือจำกัดวงเงินและเวลาเล่นทั้งในคาสิโนจริงและแพลตฟอร์มออนไลน์ที่ได้รับใบอนุญาต
• ระบบSelf-exclusion หรือการห้ามตนเองที่ให้ผู้เล่นสามารถลงทะเบียนไม่ให้ตนเองเข้าไปใช้บริการเป็นระยะเวลาหนึ่ง เมื่อรู้สึกว่าควบคุมตนเองได้ยาก
• บริการให้คำปรึกษาและบำบัดปัญหาการติดพนันโดยใช้รายได้จากภาษีพนันมาสนับสนุน

4. การป้องกันการฟอกเงินและอาชญากรรมทางการเงิน

• กำหนดให้สถานประกอบการต้องมีระบบตรวจสอบธุรกรรม (KYC และ AML)ตามมาตรฐานสากล
• รายงานธุรกรรมที่มีมูลค่าสูงหรือผิดปกติให้หน่วยงานกำกับดูแลทันที
• เชื่อมข้อมูลกับหน่วยงานด้านภาษีและการป้องกันอาชญากรรมทางการเงิน เพื่อปิดช่องโหว่การฟอกเงิน

เปรียบเทียบมุมมอง “ห้ามทุกอย่าง” กับ “ควบคุมอย่างเป็นระบบ”

เพื่อตอบคำถามว่า“ทำไมหลายประเทศเลือกเปิดเสรีแบบมีกรอบ”การมองผ่านตารางเปรียบเทียบจะช่วยให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น

โอกาสเชิงบวกหากไทยเดินหน้าสู่โมเดลควบคุมการพนันยุคใหม่

หากประเทศไทยตัดสินใจเดินหน้าปรับปรุงกฎหมายการพนันอย่างเป็นระบบ ภายใต้กระบวนการรับฟังความคิดเห็นรอบด้าน โอกาสเชิงบวกที่คาดหวังได้มีอย่างน้อย 4 ด้านสำคัญ

1. ยกระดับอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและ MICE

โมเดลEntertainment Complexสามารถเป็นจุดขายใหม่ของการท่องเที่ยวไทย ควบคู่กับจุดแข็งเดิมอย่างธรรมชาติ วัฒนธรรม และอาหาร

• ดึงดูดนักท่องเที่ยวที่มีกำลังจับจ่ายสูง ทั้งนักธุรกิจและนักท่องเที่ยวระยะสั้น
• เพิ่มโอกาสจัดงานประชุม สัมมนา และมหกรรมระดับนานาชาติ
• ช่วยกระจายรายได้ไปยังธุรกิจรอบข้าง เช่น โรงแรม ร้านอาหาร การขนส่ง และบริการเสริมอื่น ๆ

2. รายได้ภาษีตรงและทางอ้อมเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจ

เมื่อกิจกรรมพนันถูกดึงขึ้นมาบนดิน รายได้ภาษีจะเพิ่มขึ้นทั้งทางตรงและทางอ้อม

• ภาษีจากการประกอบกิจการพนันและค่าธรรมเนียมใบอนุญาต
• ภาษีนิติบุคคลจากบริษัทที่มาลงทุน
• ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาจากการจ้างงานในอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง
• ภาษีมูลค่าเพิ่มจากการใช้จ่ายของนักท่องเที่ยวและผู้ใช้บริการ

รายได้เหล่านี้ หากถูกจัดสรรอย่างโปร่งใส สามารถนำไปลงทุนในการศึกษา สาธารณสุข โครงสร้างพื้นฐาน และกองทุนป้องกันปัญหาการพนันได้อย่างเป็นรูปธรรม

3. การสร้างงานและพัฒนาทักษะบุคลากรไทย

อุตสาหกรรมบันเทิงและบริการระดับสากลต้องการบุคลากรที่มีทักษะสูงในหลายมิติ

• งานด้านบริการ โรงแรม และภัตตาคารระดับนานาชาติ
• งานด้านการตลาด ดิจิทัลคอนเทนต์ และการจัดอีเวนต์
• งานด้านเทคโนโลยี ระบบความปลอดภัยไซเบอร์ และการจัดการข้อมูล
• งานด้านกำกับดูแล กฎหมาย การเงิน และการป้องกันฟอกเงิน

การพัฒนาอุตสาหกรรมนี้บนมาตรฐานใหม่ ๆ จะช่วยยกระดับทักษะแรงงานไทยให้พร้อมแข่งขันในตลาดภูมิภาคและระดับโลก

4. ระบบคุ้มครองผู้เล่นที่จับต้องได้จริง

เหนือสิ่งอื่นใด การมีกฎหมายและระบบกำกับดูแลที่ชัดเจน ทำให้ผู้เล่นที่เลือกจะเสี่ยงโชค สามารถทำได้ในสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยกว่า

• รู้ว่าผู้ให้บริการรายใดได้รับใบอนุญาตและถูกตรวจสอบ
• มีช่องทางร้องเรียนเมื่อถูกเอาเปรียบ
• มีข้อมูลเตือนภัยและคำแนะนำเรื่องการเล่นอย่างรับผิดชอบ
• มีบริการช่วยเหลือเมื่อเริ่มมีปัญหาการควบคุมตนเอง

ความท้าทายที่ไทยต้องวางแผนให้รอบคอบ

แม้โอกาสเชิงบวกจะมีมาก แต่การปรับกฎหมายการพนันก็ไม่ใช่เรื่องง่าย ความท้าทายสำคัญที่ไทยต้องคิดให้ลึกและวางแผนให้ดี ได้แก่

• การมีส่วนร่วมของสังคมต้องเปิดเวทีให้ทุกฝ่าย ทั้งผู้เชี่ยวชาญทางการแพทย์ สังคม ครอบครัว ผู้ประกอบการ และภาคประชาสังคม เข้ามาแสดงความคิดเห็น
• การออกแบบกฎหมายให้ทันเทคโนโลยีโดยเฉพาะในยุคที่การพนันออนไลน์และดิจิทัลแพลตฟอร์มเติบโตเร็ว
• การป้องกันผลกระทบต่อเยาวชนทั้งในเชิงกฎหมาย การบังคับใช้ และการให้ความรู้ในโรงเรียนและครอบครัว
• การบังคับใช้กฎหมายอย่างเป็นธรรมและโปร่งใสเพื่อไม่ให้กลายเป็นแหล่งทุจริตหรือผลประโยชน์ทับซ้อน

อนาคตของ Gambling en Thaïlande : ทางเลือกเชิงสร้างสรรค์ที่ไทยสามารถออกแบบเองได้

ประเด็นGambling en Thaïlande : polémique et évolution des loisไม่ได้มีคำตอบเดียวตายตัว และไม่มีประเทศใดมีโมเดลสมบูรณ์แบบ แต่สิ่งที่ไทยได้เปรียบคือ

• มีตัวอย่างจากหลายประเทศให้ศึกษา ทั้งความสำเร็จและข้อผิดพลาด
• มีเวลาออกแบบกฎหมายและโครงสร้างกำกับดูแล โดยเรียนรู้จากประสบการณ์ของผู้อื่น
• มีศักยภาพด้านการท่องเที่ยว วัฒนธรรม และบริการที่แข็งแกร่งเป็นทุนเดิม

หากประเทศไทยเลือกเดินหน้าในทิศทาง“เปิดพื้นที่บางส่วน ควบคุมอย่างเข้มงวด และใช้รายได้กลับมาดูแลสังคม”การพนันอาจไม่ใช่เพียงปัญหาที่ต้องหลบเลี่ยง แต่กลายเป็นเครื่องมือเศรษฐกิจและสังคมที่ถูกออกแบบมาอย่างมีความรับผิดชอบ

ท้ายที่สุดแล้ว คำถามสำคัญอาจไม่ใช่“จะยอมให้มีการพนันหรือไม่”เพราะในความเป็นจริง การพนันเกิดขึ้นแล้วรอบตัวเรา แต่คือ“เราจะเลือกจัดการมันอย่างไร ให้สังคมได้ประโยชน์สูงสุด และความเสี่ยงน้อยที่สุด”ซึ่งเป็นบทสนทนาที่คนไทยทุกคนมีสิทธิ์และควรมีส่วนร่วม